Waarom de aankoopprijs alleen weinig zegt over wat iets echt kost

Twee producten met hetzelfde doel kunnen heel verschillend uitvallen als je niet alleen naar de aankoopprijs kijkt, maar ook naar wat je er tijdens het gebruik bij nodig hebt. De kosten per gebruik vatten precies dat samen: alles wat je uitgeeft aan aankoop en verbruiksmateriaal, gedeeld door het aantal keren dat je het product echt gebruikt. Het product dat bij aankoop goedkoper is, is daarbij helemaal niet vanzelf ook op de lange duur goedkoper.

Deze berekening loont vooral bij producten die steeds verbruiksmateriaal nodig hebben, zoals printerinkt, koffiecups, scheermesjes of wasmiddel, waarbij de eenmalige aankoopprijs maar een klein deel van de totale kosten is.

Hoe je de kosten per gebruik berekent

De formule is heel eenvoudig: totale kosten gedeeld door het aantal keer gebruik. De totale kosten bestaan uit de aankoopprijs van het product zelf en, als dat van toepassing is, de kosten van het benodigde verbruiksmateriaal over een bepaalde periode. Het aantal keer gebruik is wat je voor dat geld echt krijgt, bijvoorbeeld het aantal wasbeurten per fles wasmiddel of het aantal kopjes per doos koffiecups.

Een rekenvoorbeeld met twee wasmiddelen

Stel, een fles wasmiddel van 1 liter kost 5,99 euro en is volgens het doseeradvies genoeg voor 20 wasbeurten. Dat komt neer op 5,99 euro gedeeld door 20, dus ongeveer 0,30 euro per wasbeurt. Een tweede, meer geconcentreerde fles van 1,5 liter kost 7,49 euro, maar is goed voor 33 wasbeurten. Dan kom je uit op 7,49 euro gedeeld door 33, ongeveer 0,23 euro per wasbeurt.

Hoewel de tweede fles bij aankoop 1,50 euro duurder is, bespaar je bij elke wasbeurt ongeveer 7 cent. Voor 20 wasbeurten betaal je er rekenkundig maar zo'n 4,54 euro voor in plaats van 5,99 euro, en je houdt dan nog 13 wasbeurten over in de fles.

Als de vergelijking niet helemaal eerlijk is

Niet altijd kun je twee producten terugrekenen naar hetzelfde gebruik. Een grotere verpakking kan per eenheid goedkoper zijn, maar levert alleen iets op als je die echt helemaal opmaakt voordat ze bederft of haar werking verliest. Bij wasmiddel, cosmetica of levensmiddelen loont het daarom om ook naar de houdbaarheid te kijken, voordat je alleen vanwege een lagere prijs per gebruik voor de grote verpakking kiest. Gebruik je uiteindelijk maar de helft, omdat de rest over de datum in de kast staat, dan was de keuze die goedkoper leek in de praktijk duurder.

Wanneer een hogere aankoopprijs loont

Een hogere aankoopprijs verdient zich vooral terug als het duurdere product ofwel duidelijk langer meegaat, ofwel per keer duidelijk minder verbruiksmateriaal nodig heeft. Gebruik je een product maar zelden, dan verschuift de rekensom juist vaak in het voordeel van de goedkopere variant, omdat een hoge aankoopprijs zich over weinig keer gebruik nauwelijks terugverdient. Hoe vaak en hoe lang je een product echt gebruikt, is daarom minstens zo belangrijk als het vergelijken van de aankoopprijzen zelf.

Waar deze berekening extra belangrijk is

Bij sommige productgroepen maakt het verbruiksmateriaal op den duur zo'n groot deel van de totale kosten uit, dat het loont er apart naar te kijken. Hoe dat bij printers uitpakt via de prijs per pagina, beschrijft het artikel Printer kopen: tel de kosten per pagina. Bij koffiezetapparaten lopen de kosten achteraf sterk uiteen, afhankelijk van of je cups, bonen of filterkoffie gebruikt, zoals het artikel Koffiezetapparaat: cups, bonen of filter? laat zien. En bij stofzuigers spelen de accu en de zakken een vergelijkbare rol, na te lezen in het artikel Stofzuiger: accu, zakken en bijkomende kosten.

Wat vaak wordt vergeten in de berekening

• Onderhoudskosten, bijvoorbeeld een filter vervangen of een schoonmaakbeurt die zelf weer geld of extra materiaal kost.
• De echte levensduur van het apparaat zelf, die vaak korter uitvalt dan gedacht en de rekensom per gebruik achteraf slechter maakt.
• Accessoires die maar bij een van de vergeleken producten extra nodig zijn, zoals een adapter of opzetstuk dat je apart moet kopen.
• De verzendkosten voor aanvulling, als je verbruiksmateriaal regelmatig los moet nabestellen en dat niet in de oorspronkelijke aankoopprijs zat.

Wie deze punten meeneemt in de berekening, komt dichter bij een realistische vergelijking dan wie alleen naar aankoopprijs en verbruiksmateriaal kijkt. Vooral de levensduur van het apparaat zelf is vooraf nauwelijks precies te voorspellen. Het helpt daarom om bij je eigen berekening eerder voorzichtig dan optimistisch te schatten en liever met een wat kortere dan met de best denkbare gebruiksduur te rekenen.

Kosten per gebruik inzetten bij het vergelijken van prijzen

Heb je de kosten per gebruik voor twee vergelijkbare producten eenmaal uitgerekend, dan kun je die waarde ook toepassen op soortgelijke modellen, zonder de hele berekening telkens opnieuw te maken. Een goede aanvulling daarop is een blik op de prijs per stuk, per kilo of per liter bij los verpakte producten, zoals het artikel Prijs per stuk, kilo of liter uitlegt. Hoe de totale kosten van één online aankoop verder zijn opgebouwd dan alleen de artikelprijs, beschrijft het artikel De totale kosten van een online aankoop berekenen.

In de praktijk loont het om de kosten per gebruik één keer uit te rekenen en voor je eigen terugkerende aankopen te noteren, in plaats van bij elke nieuwe aanbieding weer bij nul te beginnen. Verandert later de prijs van het verbruiksmateriaal, dan hoef je alleen die ene waarde opnieuw in te vullen om te zien of de volgorde van de vergeleken producten is veranderd.

Veelgestelde vragen

Loont de berekening ook bij kleine prijsverschillen?

Ja, juist bij producten die je heel vaak gebruikt, tellen ook kleine verschillen per gebruik op den duur op tot een merkbaar bedrag.

Wat doe ik als een fabrikant niets zegt over het aantal keer gebruik?

Dan helpt een ruwe eigen schatting op basis van de verpakkingsgrootte en de gebruikelijke dosering of gebruiksduur, ook al is die minder precies dan een opgave van de fabrikant.

Geldt de berekening ook voor eenmalige aankopen zonder verbruiksmateriaal?

Daar verschuift de rekensom meer naar de levensduur: totale kosten gedeeld door het aantal keer dat je het product gebruikt tot het kapotgaat of wordt vervangen.

Moet de laagste aankoopprijs dan altijd op de tweede plaats komen?

Niet altijd. Bij producten die je zelden gebruikt, blijft de aankoopprijs vaak de belangrijkste factor, omdat een hoge prijs zich over weinig keer gebruik nauwelijks terugverdient.